als in 2003 de grote triomfante (we blijven hem zo noemen om het verhaal nog niet ingewikkelder te maken) hersteld werd deinde het jubelend optimisme geleidelijk weg en verschenen, weliswaar heel kort, de eerste negatieve berichtjes. De toon van de klok, eenmaal de hemel ingeprezen, was toch niet alles, de lage mi ontbrak. De klok was hoe dan ook toch niet stevig genoeg om haar taak te blijven volbrengen. En toen durfde men de waarheid vertellen: er ontbrak nog een aanvullende klok die al spoedig een naam kreeg: "Mathildis" en zelfs met correcte cijfers werd aangeduid: ze moest 10.000 kilo wegen en 180.000 euro kosten. Opnieuw zou ze in Nederland, te Asten gegoten worden. 

Tussen droom en daad was er echter nog een praktisch bezwaar : Gent beschikte niet over het nodige geld. Maar ook dit werd spoedig opgelost door sponsoring van bedrijven en particulieren. Vooral twee vrouwennamen werden vermeld: Odette en Marie-Christiane. Want de klok Mathildis had een feministisch kantje: haar naam was afgeleid van de tweede vrouw van Filips van den Elzas die in 1190 op kruistocht vertrok en er trouwens overleed. Die Mathildis van Portugal zouden we nu een vrouw met ballen noemen, ze was de eerste vrouwelijke regent van het graafschap Vlaanderen en ze kweet haar taak perfect, ze schonk zelfs de Gentenaren hun eerste keure  (vrijheden) . In 2008 werd de klok dan ook gegoten te Asten, twintig stadsgenoten mochten hiervan getuige zijn. Hun uiterst enthousiast verslag (verschenen in” Regio Gent”) vertoonde zelfs sciencefiction trekjes.  Oordeel zelf: “ In alle hoeken van het atelier bubbelt rood vloeibaar brons in grote kuipen. Grote stoomwolken vullen de ruimte. De ruimtemannetjes vormen een geoliede machine en zorgen dat de reusachtige moule binnen de twintig minuten drie grote kuipen brons ontvangt. Het optimisme kon weer niet op. De plannen waren zeer concreet en indrukwekkend: de grote triomfante zal de zwaarste beiaardklok worden, Mathildis zal de grote klok worden die zal luiden vanuit het Belfort en de Michielsklok, de wat vergeten en eigenlijke vervanger van klokke Roeland in het Belfort zal in het Braunplein geplaatst worden om te luiden bij speciale gelegenheden door Gents stadspersoneel in speciale klederdracht gestoken. “Regio Gent” kondigde triomfantelijk aan: “Vanaf die dag heeft Gent weer de grootste historische Hemony beiaard ter wereld: 55 klokken, vijf octaven”. Bij de plaatsing in het Belfort zal een giek (=grote kraan) van 90 meter hoogte gebruikt worden om ’s nachts de beide klokken (de grote triomfante en de Mathildis) dus) naar de galmgaten (=openingen boven het Belfort) te brengen. Multatuli schreef het reeds in zijn Max Havelaar: ik weet dat mijn verhaal eentonig wordt en ik moet zijn zinsnede hier herhalen, want inderdaad, de vloek van Hemony was nog niet uitgewerkt. Van de grootse plannen kwam niets in huis en in de plaats hiervan kwam als een beschamende anticlimax de totale chaos.

De roemloze anticlimax

Voor de nu besproken periode beschik ik over krantenknipsels die getuigen van nutteloze strubbelingen tussen instanties (o.a. agentschap onroerend erfgoed – stadsbestuur – Vlaamse Regering die de subsidies betaalde – Gentse Beiaardkring) die van iedere gezonde logica verstoken zijn. Zo kwam men onder meer tot de onthutsende conclusie dat de klokken te zwaar waren voor het Belfort (kon men dit bij voorbaat niet berekenen ?) en dat de galmgaten te kort waren (zelfde opmerking) om de twee klokken te plaatsen. In mijn verbeelding zag ik de grijnslach van Hemony veranderen in een schetterende schaterlach. Het bedroevende resultaat van dit alles: de grote triomfante werd geplaatst in een ultralelijke blote betonnen structuur naast de Sint-Niklaaskerk ,dit prachtig pareltje van de Scheldegothiek uit de 13de eeuw. En daar de Gentse Beiaardkring halsstarrig bleef vasthouden aan haar beslissing om de Mathildisklok in het Belfort op te hangen blijft die nieuwe klok vastgehouden bij zijn Nederlandse fabrikant. De Gentenaren kregen nu ongevraagd een dubbele bron van ergernis: de aartslelijke betonnen structuur en de veelbesproken nieuwe stadshal, bijgenaamd de schapenstal ,die in de ogen van vele Gentenaars een totaal nutteloze constructie was, niettegenstaande ze een of andere prestigieuze prijs voor hedendaagse architectuur wegkaapte. Men beweert wel eens dat kunst de wereld kan verbeteren ,en Michaël Borremans – die ik beschouw als de grootmeester van de hedendaagse kunst – bracht soelaas door een klein schilderij aan te brengen op een betonnen vlak van die lelijke constructie. Gaan we eens van naderbij bekijken.

De geniale hand van Borremans schiet te hulp.

 

Het concept van de hedendaagse kunst heeft ergens een raakpunt met de kwantumfysica. In het laatste heeft een deelnemer aan een proef een invloed op processen in het niveau kleiner dan het atoom, bij de hedendaagse kunst beïnvloedt de kijker naar het kunstwerk het resultaat van het scheppingsproces want hij mag vrij interpreteren. Voor het kleine schilderij van Borremans op de betonnen wand is echter één interpretatie die ik las totaal uitgesloten: dat de priemende stralen uit de ogen van het meisje bedoeld zijn om de stadshal te vernietigen. Want het kunstwerkje vond zijn wel merkwaardige oorsprong in een vriendschappelijk gesprek tussen Borremans en Paul Robbrecht, de architect van de veelbesproken stadshal. Het gesprek ging over Dürer die in 1512 Gent bezocht, in feite schooiend om een bijdrage die Keizer Karel hem beloofd had. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om in het Prinsenhof een daar 

 

gekooide leeuw te tekenen (die schets is nu wereldberoemd) en het Lam Gods te bekijken, waarover hij zijn grenzeloze bewondering uitte. Dit bracht Borremans tot het idee, eerst om met zijn kunstwerk de stadshal te verfraaien, later om de betonnen wand op te vrolijken met een schilderij van hem geïnspireerd door de maagd Maria op  het Lam Gods.. Zowel  Borremans als Robbrecht stapten hiervoor naar het stadsbestuur.  Het is zo dat de geniale werken van Borremans beïnvloed zijn door de artistieke beeldvorming van de renaissanceschilderkunst , maar aangevuld met zijn persoonlijke insteek. Borremans bood zijn artistieke diensten gratis aan, gekoppeld aan de voorwaarde dat men hem niet aan het werk mocht zien. Achter groene zeildoeken op een stelling werkte hij weken aan zijn werkje. Op 18 november 2014 werd het voorgesteld, maar zonder de aanwezigheid van de kunstenaar. De Gentenaars mochten immers vrij interpreteren. Op zijn kleine schilderij (zestig bij zeventig centimeter) ontwaren we op een zwarte achtergrond een zwartharig jong meisje met een donkere huidskleur in een zwart kleed met een opvallend contrasterende witte kraag die zedig haar hals bedekt. Uit haar ogen komen priemende lichtstralen, gericht op de stadshal .In een verhelderende tekst op internet (www.danieltermont.be) wordt nadere uitleg gegeven. Het schilderij past in een serie van religieus geïnspireerde werken uit 2013 met als titel : the angel of the son.  Het stralenmotief zou kunnen verwijzen naar de annunciatie (aartsengel Gabriël verkondigt aan Maria dat zij zwanger is op de achterkant van het LG) of naar de stralenbundel op het middenpaneel van het Lam Gods. Zou best kunnen, maar ik richt mijn aandacht op de Mariafiguur in de deësis eveneens op het middenpaneel van het wereldberoemde veelluik .En ik laat me vooral door de verwijzing  naar de zon leiden. 

De link met het Lam Gods.

 

Reeds talloze bladzijden heb ik geschreven over de esoterische achtergronden van het LG. Nog eventjes kort samengevat: zowel hertog Filips de Goede, de echte opdrachtgever van het LG als Johannes (de echte voornaam) Van Eyck waren in het Bourgondisch tijdperk  lid van de geheimraad, een genootschap geïnteresseerd in esoterische kennis. Dit komt onder meer tot uiting in de deësis op het middenpaneel of de drie hemelse figuren: Johannes de Doper, Christus en Maria.         Volgens het esoterisch christelijk standpunt geeft hierbij Johannes de Doper via zijn wijsvinger (een uiterst belangrijk symbool bij de tempeliers) de goddelijke energie door aan Christus die het op zijn beurt doorgeeft aan Maria, die dan die energie weerspiegelt zoals de maan het zonlicht weerkaatst. Dit laatste verwijst naar de moedergodin, telkens geassocieerd met de maan. De grootsheid van Johannes van Eyck ligt niet enkel in zijn onovertrefbare artistieke begaafdheid, maar ook en vooral in zijn zelfstandigheid. Van alle tijdgenoten is hij de enige kunstenaar die niet slaafs zijn opdrachtgevers, of die nu geestelijken of politiekers zijn, gehoorzaam volgt. Zijn schilderijen getuigen van een diepe devotie voor Maria, daarom gaat hij niet akkoord met de associatie van Maria met de maan en toont hij dit overduidelijk op het LG. Iconografisch wordt het hoofd van Maria meestal omgeven door 12 sterren. Dit verwijst naar de Apocalyps waar die twaalf sterren in feite het hoofd van Sophia, de wijsheid of het vrouwelijk aspect van de godheid, omringen. Van Eyck vervangt dit door 10 zonnebloemen of de heliotroop, het astronomisch symbool voor de zon. En om alle twijfel weg te nemen schrijft hij de volgende zin in de booglijst boven haar gelaat: deze is mooier dan de zon. En als laatste detail, in haar kroon treffen we geen fleurs de lys aan, die esoterische knipoog naar Maria Magdalena, maar de echte lelies ,symbool voor de maagdelijkheid. Geen twijfel mogelijk ,de Mariafiguur in de deësis staat garant voor de intense zonnekracht van haar maagdelijkheid. 

Aankondiging van een muzikaal huwelijk.

 

 

Samen met een groep van universeel stonden we aan het schilderij en na mijn uitweiding over de connectie met het LG begon ik aan mijn persoonlijke interpretatie: de priemende ogenstralen van het meisje geïnspireerd op de madonna van het LG zijn een uiterst krachtdadige uitstraling van de maagdelijkheid van de madonna, je mag het desnoods uitgespaarde kundalinikracht noemen om het esoterisch te houden. Ze vertrekken inderdaad van de lelijke betonnen constructie die de grote triomfante gevangen houdt en richten zich naar de nieuwe stadshal, een doorn in het oog van vele Gentenaars ,maar voor anderen een geslaagd staaltje van hedendaagse architectuur. Die stralen zijn hoegenaamd niet bedoeld om die hal te vernietigen, neen, we moeten onze aandacht richten naar het verlengde van die twee stralen, die komen aan het Belfort terecht. Daarom drukken ze dan ook m.i. ,bewust of onbewust de huidige wil van Peter Hemony uit: het is nu welletjes geweest, het verschuldigde bedrag is uitgekeerd, mijn vloek is nu beëindigd, laat mijn klok nu eindelijk terechtkomen in haar oorspronkelijke bestemming: het Belfort. Intuïtief voelde ik echter aan dat ik iets essentieels over het hoofd gezien had. Onder de toehoorders was een ex-leerling en een huidige vriend van mij. Achteraf dronken we een pint en deze maal was hij het die –overigens zeer overtuigend – mij les gaf. Een korte samenvatting van ons gesprek: jouw verband met de maagd van het LG was overtuigend , maar toch verwondert het mij dat jij een even belangrijk verband niet hebt vermeld – Waarover heb je het ? – Welke is de overheersende tint op het schilderij, je hebt dit trouwens uitvoerig belicht – Het zwart uiteraard – Als je die twee verbindt wat bekom je dan? – Een plotse bliksemflits kan een in het duister gehuld landschap haarfijn weergeven. Dat gebeurde met mijn plots inzicht: inderdaad, je bedoelt uiteraard de zwarte madonna !!. En de wil van de zwarte madonna is steeds wet. Op dit ogenblik raakte ik ervan overtuigd dat, hoe dan  ook, de grote triomfante, vergezeld van zijn vrouwelijke tegenhanger, de Mathildisklok in het Belfort zullen terechtkomen.  Alle praktische en technische hindernissen zullen overwonnen worden. En dan zullen als een muzikaal hieros gamos of gewijd huwelijk hemelse mannelijke en vrouwelijk klanken over Gent weergalmen en die zullen voor eeuwig de vloek van Peter Hemony uitwissen. Jawel, kunst kan de wereld positief veranderen.

 

 

Tekst: Corry Geijsen                                                                                      Illustraties: Patrick Coucke