9. Rome als centrum der Pausen

Hij keerde zich om en zeide tot Petrus: ga weg, achter mij, satan, gij zijt mij een aanstoot, want gij zijt niet bedacht op de dingen Gods, maar op die der mensen. Neen , dit is geen fragment uit een apocrief gnosisevangelie dat alles hetgeen de katholieken beweren op zijn kop zet, neen dit is ook geen fragment uit een traktaat van een oververhitte protestant die het inderdaad twijfelachtig begin van het pausdom nog eens in een gitzwart satanisch daglicht wil plaatsen. Die vervloeking van Petrus door Jezus komt uit het Mattheus evangelie (16,23). Inderdaad, de relatie Christus Petrus was een soort liefdes-haatverhouding. Alom gekend zijn de woorden “op deze rots (Petra) ga ik mijn kerk bouwen”, maar bijna even alom onbekend is het feit dat Christus met petra de rots van Jeruzalem bedoelde.Hij vertrouwde hem oorspronkelijk de leiding van de christengemeenschap in Jeruzalem toe, maar bedacht zich en stelde zijn broer Jacobus voor die functie aan. Na de dood van Christus reisde Petrus naar Rome , maar wat hij daar uitrichtte, of om het eerbiediger uit te drukken, welke handelingen da apostel aldaar verrichtte is onduidelijk, documenten ontbreken, we kennen alleen enkele dubieuze overleveringen. In elk geval, hem als Romeinse bisschop bestempelen als eerste paus is zowel historisch alt theologisch uiterst betwistbaar.Van de vermelde overleveringen vinden we nog twee getuigenissen in Rome.

Petrus werd tweemaal gevangen genomen, door Herodes en door keizer Nero. De twee ketenen van die gevangenschap kwamen in handen van een paus ,waarna ze miraculeus samensmolten; In de San Pietro in Vincoli kun je die bekijken. Eventjes terzijde, in die kerk bevindt zich ook de bekende gehoornde Mozes van Michelangelo. Als we Laurence Gardner mogen geloven verwijzen de horens naar het rijk van de ringlords, een oeroud esoterisch genootschap van hoogstaande ingewijden, teruggaand naar de heidense gehoornde vruchtbaarheidsgod.

Rechtover de catacomben (lees vorig artikel) bevindt zich een klein kerkje met geheimzinnige voetsporen. Volgens de overlevering zijn ze afkomstig van de verrezen Christus die de voor Nero bang vluchtende Petrus hier kruiste. Op de vraag waar hij heenging (quo vadis ?) antwoordde Christus: naar Rome om er een tweede maal gekruisigd te worden. Petrus keerde naar Rome terug om er door Nero met het hoofd naar beneden gekruisigd te worden.

Over het veelbesproken en omstreden graf van Petrus hebben we het later wel.

Sint Jan van Lateranen, moederkerk van het katholicisme

 

Het paleis naast de kerk diende tot voor de terugkeer der pausen uit Avignon als residentie der pausen, de kerk zelf is nog steeds de bisschopskerk voor Rome, dus die der pausen. Vandaar dat ze de moeder van alle kerken genoemd wordt, dit staat trouwens op de gevel vermeld. Esthetisch is de kerk een echt juweeltje, de verbluffende versieringen (verguld plafond, plaveisel met marmeren patroon met driedimensionaal effect, pilaren met gekleurd glas, etc.) gaan harmonieus samen met een door de grote ruimte gecreëerde soberheid. De kerk heeft de vorm van een basilica (basilica's waren de eerste christelijke kerken), met een schip dat door zuilenrijen is gescheiden, identiek dezelfde vorm van de klassieke heidense tempels. De deuren van de ingang behoorden toe aan het oude Romeinse senaatsgebouw, de vergulde bronzen pilaren van het altaar zijn afkomstig van een tempel voor Jupiter. Dus louter architectonisch verliep de overgang van heidendom naar christendom hier ook naadloos.

De paranormale sfeer in de kerk is er te snijden. Ja, paranormaal, want het geraamte van paus Silvester 2 dat er opgeborgen ligt begint te rammelen als er een paus gaat sterven en zijn graf begint te zweten.

Oorspronkelijk werden de bisschoppen van Rome democratisch door de Romeinse bevolking verkozen, later kreeg het volk enkel bevestigingsrecht en nog later waren het alleen de kardinalen die stemmingsrecht hadden. Dit zorgde voor een grondige wijziging: machtswellustelingen kwamen meer en meer in de plaats van charismatische, door het volk beminde personen. De pauselijke geschiedenis kreeg soms een zuiver horroreffect. Zo liet paus Stephanus in 897 het lijk van zijn voorganger Formosus ontgraven, het opgesmukte lijk werd in een schijnproces veroordeeld, de drie vingers waarmede hij de pauselijke zegen gaf werden afgehakt en het lijk werd in de Tiber gedumpt. Daarna brandde de kerk gedeeltelijk af, hetgeen de Romeinen als een straf van God beschouwden.

In 1929 werd in het aanpalend paleis der Lateranen met Mussolini het Verdrag der Lateranen gesloten en hiermee kon het geflirt tussen de kerk en rechtse en ultrarechtse regimes een aanvang nemen.

Jan ruimt plaats voor Piet en Paul.

 

De naam Sint Jan slaat zowel op Johannes de Doper als op Johannes de Evangelist, de beide ware herauten van het christendom die merkwaardigerwijze later ook door de tempeliers onder die ene naam worden vereerd. In de ogen van het Romeinse pausdom was er echter iets mis met deze twee heren. Enerzijds konden ze niet aan Rome gelinkt worden, anderzijds deden heel wat ketterijen over hen de ronde.Zo werd bijvoorbeeld door ketters beweerd dat Johannes de Doper de ware messias was en veel bekende renaissanceschilders gaven Johannes de Evangelist vrouwelijke trekken mee en schilderden hem bijna vrijend met Jezus tijdens het laatste avondmaal. Sommigen beweerden dan ook dat die Johannes model stond voor Maria Magdalena, de geliefde van Christus in ketterse ogen. Satan hebbe hun ziel !

Neen, Petrus en Paulus waren betrouwbaarder. Niet alleen stierven ze allebei de marteldood in Rome, men kon ze ook in verband brengen met Romulus en Remus, de legendarische stichters van Rome. Dat Petrus en Paulus voortdurend ruzie maakten (onder meer over de houding t.o.v. niet-joodse christenen), dat deerde de pausen niet.Geschiedkundige correctheid was de minste van hun zorgen.

In die kerk werden op een geraffineerde wijze de beide Jannen min of meer vervangen door Petrus en Paulus: in zilveren bustes van het baldakijn van het hoofdaltaar werden zogenaamde relieken van Petrus en Paulus verborgen. Je kunt stellen dat de beide Jannen een beetje naar buiten werden verbannen. De Romeinen vingen hen echter op een uiterst merkwaardige wijze op: in de nacht van 23 op 24 juni (vooravond van het feest van Johannes de Doper)werden en worden rechtover de kerk op het plein grote volksfeesten gehouden van heidense oorsprong (waarschijnlijk alluderend op de zomerzonnewende): de zogenaamde heksenjacht.Hierbij worden slakken gegeten. En laten slakken nu juist het belangrijkste ingrediënt vormen van het beruchte heksenbrouwsel. Wat zou ik dit graag eens meemaken ! Ik gooide daarom ook een muntstuk in de mooie Trevifontein, dan mag je terugkeren naar Rome, wordt beweerd.

Ontgoocheling in de Sint-Pieter

 

Ja, ik weet het, de door Bernini ontworpen zuilengalerij die het plein omringt voor de kerk symboliseert de liefdevolle armen van Christus die de gelovige omarmen, beslist een origineel idee. En ja, de architecten zijn er wonderwel in geslaagd om de enorme ruimte binnen de kerk in diverse ruimtes te verdelen die intimistische geborgenheid suggereren, een uniek staaltje van architectonisch vernuft. En toch heeft de Sint-Pieter me enorm ontgoocheld, ook na de lange deskundige uitleg van Magda, onze gidse. De talrijke beelden en mausolea binnenin gaven me de indruk van een ongebreidelde, ja zelfs macho-achtige zelfverheerlijking van de talrijke pausen, wedijverend in luxe. Het deed me onwillekeurig denken aan verkiezingspropaganda. Soms met een komische en zelfs ontroerende noot, zoals respectievelijk bij de nis zonder beeld van een paus die al zijn geld verspeeld had, of de uiterst sombere herinnering aan Johannes Paulus 2 (die soberheid siert hem).

Ja, ik weet het, er zijn een aantal (een vijftal) grafmonumenten voor vrouwen, maar bij nader toezien betreft het vrouwen die zich op een of andere manier hebben opgeofferd tot meerdere eer en glorie van de kerk. Nemen we het grootste grafmonument als voorbeeld, dit voor koningin Christina van Zweden. Deze vrouw had zich bekeerd tot het katholicisme (reeds op haar zesde werd ze koningin van Zweden), waardoor ze in haar protestantse vaderland automatisch afstand van de troon deed. Neen, niet werkelijk een ode aan het vrouwelijke.

Daarom besloot ik koppig op een merkwaardige persoonlijke zoektocht te gaan.

Op zoek naar de moedergodin

 

De alombekende knipoog naar het tijdperk van de moedergodin (hier Isis) is natuurlijk de Egyptische obelisk in het midden van het plein.

Uiteraard is de grote blikvanger in de kerk het baldakijn van Bernini boven het echte of vermeende graf (diep onder de kerk in een grottenstelsel) van Petrus. De authenticiteit van het graf is nog steeds omstreden, maar wij richten onze aandacht op …de acht voetstukken van de pijlers van het baldakijn. Boven het veld met de drie bijen staat zevenmaal een vrouwekopje, de laatste maal een kinderhoofdje. De bijen worden in verband gebracht met het wapenschild van Anna Colonna, het nichtje van paus Urbanus 8, waarop Bernini verliefd was. Van oudsher waren bijen ook het embleem van de moedergodin, alluderend op de bijenkoningin.De priesteressen van Cybele noemde men trouwens bijen. De volledige scenes (dus met vrouwenkopjes en kinderkopje) worden zelfs door katholieken als symbool voor het moederschap uitgelegd, maar dan het moederschap van de apostolische zetel in Rome, waaruit de hele christelijke kerk is ontstaan.De heidense stap naar het moederschap van de moedergodin (men noemde Cybele Magna Mater, de grote moeder) is hier vlug gezet, vooral als we vanuit het baldakijn kijken naar het zwarte bronzen beeld van Petrus (13de eeuws).Jaja, er is wel een toevallig, maar zeer opmerkelijk verband.

Een dodelijk gekwetste soldaat roept naar zijn moeder, beweert men. Dat deden de Romeinen ook als Hannibal voor hun poorten stond. In paniek raadpleegde men als orakel de Sibyllijnse Boeken : de grote moeder moest naar Rome gebracht worden.Eerst haalden de Romeinen de zwarte steen naar Rome, symbool voor Cybele, de Aziatisch Frygische moedergodin (nu Turkije). Hannibal werd verslagen. Later bouwde men een tempel voor Cybele, op de plaats van de huidige Sint-Pieter. In die tempel stond het grote zwarte beeld (zwart is de kleur van de moedergodin, verwijzend naar de zwarte chaotische nacht waaruit zij de wereld schiep) van Cybele, de dankbare Romeinen kusten eerbiedig haar voeten. En nu gebeurt weer iets zeer merkwaardig: bijna op dezelfde locatie prijkt nu het beeld van Petrus in de kerk, eveneens zwart en eveneens worden door christelijke pelgrims de voeten van Petrus gekust. Een vrouw kan soms uiterst geraffineerd wraak nemen (kerkvaders demoniseerden Cybele en noemde haar een monster), vooral als zij een goddelijk karakter heeft.

We vinden de volledige Cybele, maar pas achteraf

 

Ik was wel wat gefrustreerd. Ik ontmoette wel emblemen (bijen, zwart) van haar, maar niet Cybele zelf. Het Vaticaans museum telt niet mee, hier brachten de pausen heel wat antieke beelden bij mekaar. Niets dan lof trouwens voor de pausen als mecenassen. Neen, ik wist intuïtief dat ik haar op een cruciale plaats gemist had.

Thuis gekomen dan maar grondig neuzen in het zeer uitgebreide en prachtige fotoboek “het Vaticaan” van Michael Collins (uitgeverij Winkler Prins). En ja, daar vond ik haar op een ereplaats: in de centrale nis van het basement van een prachtig nymphaeum (lees begin vorig artikel) op een verhoogde troon. Dit oord gewijd aan de nymphen betreft in feite het casina van Pius 4, het 16de eeuwse zomerhuis van de Medicipaus Pius 4. Hier werden literaire en filosofische bijeenkomsten gehouden voor de pauselijke vrienden, zonder de gevreesde pottenkijkers. In die 16 de eeuw zullen de filosofische discussies wel voornamelijk over de heidense hermetische filosofie gehandeld hebben. Cybele was hier op haar plaats. Ze schittert hier trouwens met haar Frygische muts, de vierkante hoed waaruit de sluier op haar rug valt, met de scepter in de hand als teken van de Magna Mater, de grote moeder.

Jaja, haar voor de goedgelovige christelijke massa als een monster te grabbel gooien om haar later opnieuw een ereplaats te geven voor eigen gebruik en eigen plezier. Wel wat hypocriet.

Nog dit, Graham Hancock (“de talisman”) legt een rechtstreeks verband tussen Cybele en de godin van de rede, de spirituele impuls tot de Franse Revolutie (de Frygische muts blijft behouden, maar de scepter wordt vervangen door een lans). De scheiding van kerk en staat werd een feit, de politieke macht van de paus werd bijna nihil.

Zou Cybele een tweede maal wraak genomen hebben ?

 

 

Tekst: Corry Geijsen